Pasif, Aktif, Çıkarılan, Ara Liste: SGK Listesinde Bir İlacın Durumları
Bir ilaç SGK listesinde neden pasif olur, nasıl yeniden aktiflenir, ne zaman listeden çıkar? Pasiflenecek ara liste ne demek? Yönetmelikten alıntılarla.
SGK’nın duyurularında bir ilacın listedeki durumu dört kelimeyle değişir: eklenen, pasiflenen, aktiflenen, çıkarılan. Yılda bir de “pasiflenecek ara liste” çıkar. Bu kelimelerin dayanağı Sosyal Güvenlik Kurumu İlaç Geri Ödeme Yönetmeliği madde 12’dir. Bu yazı maddeyi sadeleştirir; resmî metin esastır.
Pasif: Listeden Çıkmış Değil
Pasif ilaç listeden çıkarılmış değildir. Yönetmelik, koşullar sağlanırsa pasif ilacın yeniden aktif hale getirildiğini yazar; listeden çıkarma ayrı bir işlemdir. Yönetmelik üç pasifleme yolu sayar:
| Neden | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Yıllık sarfiyat | Kurum verilerine göre biten yıl sarfiyatı bir kutudan az ya da hiç verisi olmayan ilaç duyurulur. Bir ay içinde yeni tarihli dağıtım belgesi sunulmazsa İlaç Geri Ödeme Komisyonu Başkanı’nın onayıyla pasif hale getirilir. Perakende satış fiyatı olmayan ilaçlar, özel dağıtım modelindekiler ve o yıl listeye eklenenler bu kontrolün dışındadır. | 12/8 |
| Yeni ilaçta dağıtım belgesi | Listeye yeni alınan ilacın dağıtım belgesi beşinci ayın sonuna kadar sunulmazsa ilaç, Komisyon Başkanı’nın onayıyla “provizyon sisteminde pasif hale getirilir”. Şahsi tedavi için yurt dışından getirilip Türkiye’de ruhsatlanan ilaçlar bu kuralın dışındadır; bazı ilaçlarda dağıtım belgesi hiç aranmaz (md. 12/10). | 12/7-b |
| Fiyat Listesi | TİTCK’nın Fiyat Listesi’nde pasiflenen ya da geri ödemesiz fiyat aldığı tespit edilen ilaç, Komisyon Başkanı’nın onayıyla pasif hale getirilir. | 12/9 |
Dağıtım belgesi, firmanın İlaç Takip Sistemi kayıtlarından aldığı ve “ilacın piyasada bulunduğunu gösterir” belgedir (md. 3/1-ç).
Pasiflenecek Ara Liste
Yıllık sarfiyat kuralının ilk adımı bir duyurudur. Yönetmelik şöyle der: “Biten yıl içinde Kurum verilerine göre sarfiyatının bir kutudan az olduğu ya da hiç verisinin olmadığı belirlenen ilaçlar Kurum resmî internet sayfasında duyuru ile yayımlanır” (md. 12/8). SGK bu duyurunun ekini “Pasiflenecek İlaçlar Ara Listesi” diye adlandırır; ad yönetmelikte değil, SGK’nın dosyasında geçer.
Ara liste bir pasifleme değil, duyurudur. Duyurudan itibaren bir ay içinde yeni tarihli dağıtım belgesi sunulan ilaç pasiflenmez; sunulmayan, Komisyon Başkanı’nın onayıyla pasif hale getirilir. Kesin pasifleme sonraki bir duyurunun “Pasiflenenler” sayfasında çıkar. 2025/20’de EK-4/A sayfasının adı “4A PASİFLENENLER(YÖN.12.8 MAD)” idi, yani yönetmeliğin 12/8 maddesine dayanıyordu; 2026/18’de sayfa yalnız “PASİFLENENLER” diye adlandırıldı.
Arşivdeki iki ara liste bunu gösteriyor. Ürünler Kamu No ile izlendi: barkodu arada değişen ürün aynı ürün sayıldı.
| Ara liste | EK-4/A satırı | Kesin liste | O listede pasiflenen | 11 Kasım 2026’ya kadar pasiflenmeyen |
|---|---|---|---|---|
| Duyuru 2025/15, 16 Nisan 2025 | 688 | Duyuru 2025/20, 21 Mayıs 2025 | 576 | 61 |
| Duyuru 2026/14, 1 Nisan 2026 | 662 | Duyuru 2026/18, 6 Mayıs 2026 | 506 | 156 |
İki yılda da kesin liste ara listeden 35 gün sonra geldi. 2025 ara listesinde olup 2025/20’de pasiflenmeyen ürünlerden 51’i bir yıl sonra, 2026/18’de pasiflendi; 2’si pasiflenmeden listeden çıkarıldı. Yani bir ürünün ara listede görünmesi, pasifleneceği anlamına gelmez. Duyurularda EK-4/B için de ayrı birer ara liste bulunur; tablodaki sayılar yalnız EK-4/A’dır.
Aktif: Pasiflikten Çıkan
Yıllık sarfiyat kuralıyla (md. 12/8) pasiflenen ilacın firması aktiflenme için SGK’ya başvurabilir. İlaç, kamu fiyatının “pasiflendikleri tarihteki kamu fiyatını aşmaması” ve dağıtım belgesinin sunulması koşuluyla, Komisyon Başkanı’nın onayıyla aktif hale getirilir. Bazı ilaçlarda dağıtım belgesi yerine fatura örneği istenir. Sağlık Bakanlığı’nca fiyatlara yansıtılan kur değişiklikleri, eczacı ve depocu kâr oranları ve KDV değişiklikleri oranında kamu fiyatı değiştiyse, ya da güncel kura göre ithal edilen kan ürünlerinde (human albümin, immunglobulin gibi) zorunlu fiyat artışı olduysa fiyat şartı aranmaz. Bunların dışındaki aktiflenme talepleri İlaç Başvurularına İlişkin Usul ve Esaslar kapsamında yapılır.
Fiyat Listesi yoluyla (md. 12/9) pasiflenen ilaçta koşul farklıdır: ilacın Fiyat Listesi’nde yeniden aktif ya da geri ödemeli olarak yer alması ve firmanın başvurması; fiyat şartı ve istisnaları aynıdır.
Duyurulardaki “Aktiflenenler” sayfası pasiflikten çıkan ilaçlardır; listedeki “Aktiflenme Tarihi” kolonu da bu günü gösterir.
Çıkarılan: Listeden Çıktı
Çıkarılan ilaç listede değildir. On ay kuralıyla çıkarılan ilacın listeye yeniden girme başvurusu, İlaç Başvurularına İlişkin Usul ve Esaslar doğrultusunda yapılır ve çalışma dönemine göre gündeme alınır (md. 12/8). Yönetmelikteki çıkarma yolları:
- On ay kuralı: “Pasiflendikleri tarihten itibaren onuncu ayın sonunda halen aktiflenme talebi olmayan ilaçlar ise İlaç Geri Ödeme Komisyonu Başkanının onayı ile listeden çıkarılır.” (md. 12/8) Fiyat Listesi yoluyla pasiflenen ilaç için de aynı on ay kuralı vardır (md. 12/9). Yeni ilaçta dağıtım belgesi onuncu ayın sonunda hâlâ sunulmadıysa sonuç aynıdır (md. 12/7-b).
- Ruhsat: TİTCK’nın ruhsatını iptal ettiği ilaç listeden çıkarılır (md. 12/5). Firma da ruhsat iptali, ruhsat arkası şerhi ya da ithal/imal izin onay belgesi iptaline dayanarak listeden çıkma talebinde bulunabilir (md. 12/1-ç).
- Komisyon kararı: İlaç Geri Ödeme Komisyonu’nun çıkarma kararı, yayımından 3 ay sonra yürürlüğe girer. Firma eczane stok zararını karşılayacağını yazılı beyan ederse bu süre beklenmez (md. 14/1-e).
Arşivde on ay kuralının izi görülüyor. Duyuru 2026/12’de (18 Mart 2026) listeden çıkarılan 354 ürünün hepsi Duyuru 2025/20’de (21 Mayıs 2025) pasiflenen ürünlerdendir. Bu satırların hepsinde pasiflenme hücresindeki son tarih 17 Mayıs 2025’tir (bazılarında önceki pasiflemelerin tarihleri de yazılı); 2025/20 duyurusu da bu tarihi listedeki ilaçların yürürlük tarihi olarak yazar. Çıkarma onuncu ayın sonunda geldi; 2026/12 çıkarmanın gerekçesini ayrıca yazmaz.
Bir Ürünün Geçmişini Görmek
SGK İlaç Listesi Değişiklikleri sayfasındaki aramaya ilacın adını ya da barkodunu yazarsanız, Ocak 2025’ten bu yana hangi duyuruda ara listeye girdiğini, pasiflendiğini, aktiflendiğini ya da çıkarıldığını sırasıyla görürsünüz. Arama barkod başına kayıt tutar: barkodu değişen ürünün geçmişi iki ayrı satıra bölünebilir, listede hiç değişmemiş ürün ise aramada görünmez. Ürünün bugünkü durumu için SGK’nın yayımladığı liste esastır.
Kaynaklar
Bu yazı 11 Kasım 2026’daki metinlere dayanır.
- Sosyal Güvenlik Kurumu İlaç Geri Ödeme Yönetmeliği: madde 3 (tanımlar), madde 12 (pasifleme, aktifleme, çıkarma), madde 14 (çıkarma kararının yürürlüğü).
- SGK duyuruları: 2025/15 ve 2026/14 (pasiflenecek ara listeler).
- Sayılar Kairos’un SGK duyuru arşivinden sayılmıştır: SGK İlaç Listesi Değişiklikleri.